མེ་ཌན་ གྲོང་ཁྱེར།
མེ་ཌན་ ནི་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་བྱང་སུ་མ་ཏྲ་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ས་དང་ཆེ་ཤོས་གྲོང་ཁྱེར་རེད། ཉེ་འཁོར་གྱི་མ་ལ་ཀ་མཚོ་འགག་དང་། བྷེ་ལ་ཝན་གྲུ་ཁ། ཀུ་ཨ་ལ་ན་མུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནམ་གྲུ་ཐང་བཅས་ཀྱིས་མེ་ཌན་ས་ཁུལ་གྱི་ལྟེ་བ་དང་རིག་གཞུང་མང་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་དང་། སུ་མ་ཏྲའི་དངུལ་རྩའི་ལྟེ་བ་དང་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོ་འབྱེད་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། བྱང་སུ་མ་ཏྲའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ ཙམ་ནི་ཚོང་འབྲེལ་དང་། ཞིང་ལས། བཟོ་ལས་བཅས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་མངའ་ཁོངས་སུ་ཨེ་ཀར་ས་ཡ་ ༤ ཟིན་པའི་སྣུམ་ལྗོན་པའི་ལྡུམ་ར་ནས་ཕྱིར་འདྲེན་བྱེད་པ་ཚུད་ཡོད། རྒྱལ་ཡོངས་འཕེལ་རྒྱས་འཆར་འགོད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མེ་ཌན་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ས་ཇ་ཀཱར་ཏ་དང་། སུ་ར་བ་ཡ། མ་ཀ་སར་བཅས་ཀྱི་འགྲམ་དུ་གཙོ་བོའི་དབུས་གྲོང་ཁྱེར་བཞིའི་གྲས་སུ་བཀོད་ཡོད། མི་འབོར་གྱི་ཆ་ནས་ཇཱ་ཝ་གླིང་ཕྲན་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་གྲོང་ཁྱེར་མི་འབོར་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོའི་མི་འབོར་ནི་མོལ་ཌོ་ཝ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་འབོར་དང་ཧ་ལམ་མཚུངས་པ་རེད།
གྲོང་ཁྱེར་འདི་དེ་ལི་གཙང་པོ་དང་བ་བུ་ར་གཙང་པོ་འདྲེས་མཚམས་སུ་ཀ་རོ་ནེ་སི་མི་རིགས་ཀྱི་སྐྱེས་པ་གུ་རུ་པ་ཏིམ་པུ་སིས་བཙུགས་པ་རེད། སྐབས་དེར་ཀམ་པུང་མེ་ཌན་པུ་ཏྲི་ཞེས་འབོད་པ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༣༢ ལོར་བཙུགས་པའི་དེ་ལི་སུལ་ཏཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཌတ်ཤི་པ་ཚོས་ལྡུམ་ར་གསར་པ་འཚོལ་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་མེ་ཌན་དང་དེ་ལི་ལྡུམ་རའི་ལྟེ་བར་བདམས་ཏེ་དེ་ལི་ཀམ་པ་ཎི་བཙུགས། ལོ་འགའི་རྗེས་སུ་ཌတ်ཤི་ཐ་མག་ཚོང་ལས་ཀྱིས་མེ་ཌན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བར་བསྒྱུར་ཏེ་དེ་ལ་ཧེ་ཊི་ལན་ཌི་ཌོ་ལར་ ("དངུལ་གྱི་ཡུལ་") ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས། ཐ་མག་དང་འགྱིག་དང་། ཇ་དང་ཤིང་། སྣུམ་ལྗོན་པ། མངར་ཆ་བཅས་མེ་ཌན་ནས་བྷེ་ལ་ཝན་གྲུ་ཁར་འོར་འདྲེན་བྱེད་པར་བཙུགས་པའི་དེ་ལི་ལྕགས་ལམ་གྱིས་མེ་ཌན་ལ་མྱུར་འཕེལ་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་སྔར་ལས་མང་བ་བསྐྲུན། གྲོང་ཁྱེར་འདི་ཐོག་མར་ཤར་སུ་མ་ཏྲ་མངའ་སྡེའི་རྒྱལ་ས་དང་། དེ་ནས་བྱང་སུ་མ་ཏྲ་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་སར་གྱུར།