མེ་སི་ཀ་ལི།

མེ་སི་ཀ་ལིའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་སྐོར།

མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ མེག་སི་ཀོ་ལུ་ཡོད་པའི་ བཱ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ ཀེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ (California) གི་ ཀེ་ལེཀ་སི་ཀོ་ (Calexico) གི་ས་མཚམས་ཕར་ཁ་ལུ་ ཐད་ཀར་དུ་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་ (Latin America) གི་བྱང་ཕྱོགས་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ཀོ་ལོ་ར་ཌོ་ (Colorado) གཙང་ཆུ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ མེཀ་སི་ལི་གི་ལུང་པ་ (Mexicali Valley) དང་ སཱལ་ཊཱོན་མཚོ་ Salton Sea) གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། Mexicali ལུ་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དུས་ཚོད་ལུ་ བྱེ་ཐང་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཚ་དྲོད་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ དྲོད་ཤུགས་འདི་ དྲོད་ཚད་༤༠ ༼༡༠༤°F༽ དང་ དགུན་དུས་ཀྱི་ ཉམས་ཆུང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆརཔ་དཀོན་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ མི་ལི་མི་ཊར་༧༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ ཚབས་ཆེན་ཡོད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ བཟོ་གྲྭ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།

མི་རློབས་དང་མིའི་རིགས།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོའི་མི་རྩིས་ནང་ མེག་སི་ཀོ་ལི་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་མི་རློབས་ ༨༥༤,༡༨༦ དང་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་མི་རློབས་༡,༠༤༩,༧༩༢ ཡོདཔ་ལས་ ཏི་ཇུ་ནཱ་གི་ཤུལ་ལས་ བཱ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་མི་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཉིས་པ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ས་གནས་ཀྱི་ཨ་མི་རི་ཀ་དང་ ཡུ་རོ་པིན་ ཨཕ་རི་ཀ་ ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་དང་ ཤར་དབུས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡོདཔ་ཨིན། དམིགས་བསལ་དུ་ མེ་སི་ཀ་ལི་ལུ་ རྒྱ་ནག་གི་མི་སྡེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལ་ཅི་ནིསི་ཀ་ (La Chinesca) ཁྱིམ་ཚང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ མེག་སི་ཀོ་ལུ་ རྒྱ་ནག་གི་མི་རློབས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་གི་ཁྱིམ་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་གི་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ མཛེས་ཆ་འདི་གིས་ ས་མཚམས་ཁྲོམ་སྡེ་གི་འགན་ཁུར་དང་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་དང་ ལམ་སྲོལ་བརྗེ་སོར་གྱི་ ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།

མེ་སི་ཀ་ལི་གིས་ མཉག་སི་ཀོ་གི་ “municipio libre” ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་གཞུང་སྐྱོང་ནང་ལུ་ རང་དབང་བྱིན་ནུག ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་སྲིད་འཛིན་ ༼ཁྲོམ་དཔོན་༽ གིས་ ལོ་ངོ་གསུམ་གྱི་བར་ན་ མི་མང་གི་ཚོགས་རྒྱན་ཐོག་ལས་ བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གི་འགོ་འཁྲིདཔ་གིས་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ནི་ཨིན་པས། ཚོགས་སྡེ་འདི་ནང་ ཆུ་དང་མི་མང་ཉེན་སྲུང་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཟུམ་གྱི་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ འགན་ཁུར་འབག་མི་ བློ་གཏད་ཅན་དང་ ཚོགས་སྡེའི་འཐུས་མི་ (Regidor) ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ སྤྱི་ཟླ་༩ པའི་ཚེས་༣༠ ཚུན་ མོ་རི་ན་ (MORENA) ཚོགས་པ་ལས་ ནོར་མ་ཨ་ལི་ཤི་ཡ་བུསི་ཊ་མཱན་ཊི་མར་ཊི་ནེཟི་  (Norma Alicia Bustamante Martinez) འདི་ མེག་སི་ཀཱ་ལི་གི་ ཁྲོམ་སྡེ་སྲིད་འཛིན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཁྲོམ་སྡེ་༡༤ ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ བསྐོ་བཞག་འབད་མི་ འཐུས་མི་ཅིག་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་པས། ད་རུང་ མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ བ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་ (Baja California) གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མངའ་སྡེ་གི་ མ་འདྲ་བའི་ཀོང་གཱརསི་ནང་ལུ་ བཙག་འཐུའི་ལམ་ལུགས་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ འཐུས་མི་༢༥ ཡོདཔ་ཨིན།

སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།

ཨིསི་པེ་ནིཤ་འདི་མེག་སི་ཀ་ལི་ནང་ལུ་ སྐད་ཡིག་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ མེག་སི་ཀོ་གི་ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ཨིན། ཨིན་རུང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ས་གནས་དེ་ཁར་ཡོདཔ་ལས་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ ཨིང་སྐད་ཡང་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་འདི་ སྐད་ཡིག་གི་ཐོག་ལས་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ གཞན་མི་སྐད་ཡིག་རྒྱ་ནག་དང་ ཇ་པཱན་ ཇར་མ་ནི་ དེ་ལས་ ཕཱརནསི་ཚུ་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༠.༥དེ་ཅིག་གིས་ ཊ་རསི་ཀོ་ (Tarasco) དང་ ན་ཧུ་ཊཱལ་ (Náhuatl) དེ་ལས་ ཟ་པོ་ཊེ་ཀོ་ (Zapoteco) བཟུམ་གྱི་ སྐད་ཡིག་ཚུ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མེ་སི་ཀ་ལི་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་གིས་ མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ལུ་ རྒྱ་ནག་གི་མི་སྡེ་གལ་ཅན་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལ་ཅི་ནིསི་ཀ་ (La Chinesca) ཁྱིམ་ཚང་ནང་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་ཟ་འཐུང་དང་ལམ་སྲོལ་ལུ་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་ནག་གི་ལོ་གསར་གྱི་དུས་སྟོན་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ དྲག་པོའི་ཞབས་ཁྲ་དང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཟ་འཐུང་ཚུ་ སྟོནམ་ཨིན། མེག་སི་ཀ་ལི་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ གཟའ་ཟླཝ་བཟུམ་གྱི་ ལས་རིམ་ཚུ་ཡང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ སྙན་ཆ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ནང་ འཁྲབ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ རྒྱ་ནག་དང་མེག་སི་ཀོ་གི་ཟ་འཐུང་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ རྒྱ་ནག་གི་ཟ་ཁང་ ༣༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གིས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཐབ་ཚང་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་བྲོ་བ་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།

མེ་སི་ཀ་ལི་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ བརྟན་པོ་དང་ མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་དང་སོ་ནམ་གྱི་ ལས་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཟོ་བསྐྲུན་ལས་སྡེ་༡༨༠ལྷགཔ་ཅིག་ ཕྱིར་ཚོང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌསི་ (United States) ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་འདི་ཚུ་ཡང་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་གི་གླིང་ག་༢༧ནང་ལུ་ རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ ༨༦༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ ལཱ་གཡོག་བྱིན་མི་ གནམ་སྟོང་དང་ གློག་རིག་འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ གསོ་བའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ལུ་ མེག་སི་ཀ་ལི་གི་ཕྱིར་ཚོང་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༡༠.༦༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ནང་འདྲེན་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༡༠.༦༢ དེ་ཅིག་དང་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ནུག ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་སྡེ་གི་ཐབས་བྱུས་ས་ཁོངས་འདི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་ཡང་ འཐོབ་ཚུགསཔ་ཨིན། ད་རུང་ མེ་སི་ཀ་ལི་གི་ལུང་གཤོངས་འདི་གིས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་པས།

དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།

མེ་སི་ཀ་ལི་ལུ་ མཐའ་འཁོར་དང་ཁྲོམ་གྱི་གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་གོང་འཕེལ་མགྱོགས་དྲགས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ གོང་འཕེལ་མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ཚུ་ནང་ མི་རློབས་ཀྱི་སྟུག་ཚད་མར་ཕབ་འགྱོ་སྟེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནཱི་རྒྱ་སྐྱེད་འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་དྲོད་ཤུགས་མཚོ་གླིང་གི་ནུས་པ་ལུ་ ཕན་གྲོགས་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ དྲོད་ཤུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཐའ་འཁོར་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ དྲོད་ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ རླུང་བཙོག་གྲིབ་ཀྱི་དཀའ་ངལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ སྣུམ་འཁོར་དང་བཟོ་གྲྭ་ལས་ བཙོག་རླུང་བཏོན་མི་ཚུ་ཨིན་པས། དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ཡར་དྲག་བཏང་ནིའི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མངའ་སྡེའི་སྐོར།

མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ མངའ་སྡེ་མེན་པར་ མེག་སི་ཀོ་གི་ བཱ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་མངའ་སྡེ་ནང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན། བཱ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་འདི་ མེ་སི་ཀ་གི་སྤྱི་མཐུན་ལས་སྡེ་༣༢ ལས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན།

མཇུག་སྡུད།

མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་མེག་སི་ཀོ་གི་ བྲེལ་འཐབ་ཅན་དང་ གལ་ཆེ་བའི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། བཱ་ཇ་ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིནམ་ལས་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ བཟོ་གྲྭ་དང་ སོ་ནམ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ཡོད་པའི་ དཔལ་འབྱོར་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་ཨིན། མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ བྱེ་ཐང་གི་གནམ་གཤིས་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རླུང་བཙོག་པ་ དང་ ཆུ་གི་གནད་དོན་ཚུ་ཡང་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ས་གནས་ཀྱི་ བརྩོན་ཤུགས་ཀྱིས་ དེ་ཚུ་ བསལ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མེ་སི་ཀ་ལི་འདི་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་དང་ བཟོ་གྲྭ་ཤུགས་ཅན་ དེ་ལས་ ས་མཚམས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་ ཡར་རྒྱས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན།

རྒྱབ་རྟེན། (References)