ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད།

ཡུ་རོབ་ཀྱི་ནུབ་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་ ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༨༤,༤༢༡ ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཁོངས་འདི་ སྲིད་དོན་གྱི་ངོ་བོ་མ་འདྲཝ་གཉིས་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༠,༢༨༢ དེ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་དང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༤,༡༣༩ ཡོདཔ་ཨིན།  ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ༥༡.༥° དང་ ༥༥.༥° གི་བར་ན་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་ ༥.༥° དང་ ༡༠.༥° གི་བར་ན་ཡོདཔ་ཨིན།  ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ ཨཱ་རི་ལེནཌ་གི་མངའ་སྡེ་ ༣༢ ལས་ ༢༦ ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་ལུ་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ ཉི་གློག་གི་ནུས་ཤུགས དང་ རླུང་གི་ནུས་ཤུགས་ ཆུ་གི་ནུས་ཤུགས་ དེ་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།། འ་ནཱི་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་འཁོར་རིམ་བརྒྱུད་དེ་ བཏོནམ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འགྱུར་རྡོ་སྣུམ་རྫས་ལུ་བརྟེན་མི་བཟུམ་སྦེ་མེན་པས།

ས་གཤིས (climate)

རྒྱལ་ཁབ་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ བར་མཚམས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ Gulf Tream ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་ ནུབ་ཕྱོགས་རླུང་གིས་ ཤུགས་རྐྱེན་འབདཝ་ཨིན། དྲོད་ཚད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་ ༡ པ་ ལས་ ༢ པ་ཚུན་ དྲོད་ཚད་ ༤ དང་ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་དང་ ༨ པའི་ནང་ དྲོད་ཤུགས་ མཐོ་ཤོས་ཚུ་ ཌིག་རི་སེལ་ཤེ་ ༡༤ ལས་ ༡༦ གི་བར་ན་ཡོདཔ་ཨིན།

མི་རློབས་དང་མི་རིགས་མ་འདྲཝ།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ མི་རློབས་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་དང་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། དེ་ནང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ ༥,༣༨༠,༣༠༠ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ཁར་ དེ་ནང་གི་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༨༤ དེ་ཅིག་ ཨིར་རིཤ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་ལུ་ཨིན་རུང་ ཨི་རིཤ་གི་བརྒྱུད་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་ར་གིས་ ཨི་རིཤ་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཨི་རིཤ་གི་མི་ཚུ་མ་ཚད་ གཞན་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༡༠ དེ་ཅིག་ མི་རིགས་དཀརཔོ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་མ་ཚད་ གཞན་མི་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལས་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།  དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལས་ མི་བརྒྱ་ཆ་ ༣.༧ དེ་ཅིག་དང་ མི་ནགཔོ་ཚུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༡.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  འདི་གིས་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ ས་གནས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལས་ མི་རིགས་དང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་སྟོནམ་ཨིན།

གཞུང་སྐྱོང་གི་སྐོར།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་དང་ གཅིག་མཐུན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༡ ལུ་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༧ ལུ་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་འདི་ ཆ་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་ཀྱི་དབང་འཛིན་ཚུ་གིས་ ས་གནས་གཞུང་གི་ས་ཁོངས་ཟེར་མི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་ཚུ་ནང་ལུ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ས་གནས་གཞུང་གི་ས་ཁོངས་ ༣༡ ཡོདཔ་ད་ ས་གནས་རེ་རེ་ནང་ ས་གནས་དབང་འཛིན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལུ་ ཧེ་མའི་ལུང་ཕྱོགས་དབང་འཛིན་དང་ འཛོམས་འདུ་གཉིས་ཆ་རའི་ ལཱ་འགན་ཚུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་ཚོགས་སྡེ་གསརཔ་གསུམ་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གནམ་སྟོང་འཆར་གཞི་དང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ དབང་ཚད་ལ་ལུ་ཅིག་ ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན།

བློན་ཆེན་མཆོག་ གཞུང་གི་འགོ་དཔོན་སྦེ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་ཤུལ་ལས་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་ བསྐོ་བཞག་འབད་དེ་ བློན་ཆེན་སྦེ་ བསྐོ་བཞག་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ བློན་ཆེན་གྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་དབང་ཚད་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མངའ་སྡེའི་འགོ་དཔོན་ཅིག་ཨིན་མི་ སྲིད་འཛིན་འདི་ལུ་ མང་ཤོས་ར་ མཛད་སྒོའི་དབང་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལུ་ཕྱག་ཞུ་སྟེ་ དེ་ལས་ ལོག་བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རི་རིཤ་ཡང་ན་གཱེལ་ཇི་ཟེར་མི་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཡོད་མི་ལས་ གཅིག་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ས་གནས་ཀྱི་ཁ་སླབ་མི་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ ཉུང་སུ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༡ དེ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ མི་སྟོང་ཕྲག་ ༣༠ དེ་ཅིག་གིས་རི་རིཤ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་རབས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ དེ་ལས་ ས་ཆའི་མཛེས་ཆགས་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རང་ལུགས་ ཤེས་རིག་ ལཱ་གཡོག་ དེ་ལས་ དགོད་བྲོའི་རྣམ་འགྱུར་ཚུ་ལུ་ བརྩི་མཐོང་སྦོམ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་སྡེ་ནང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་ རྩེད་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྦོམ་བསྐྱེད་དེ་ ། བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།

སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུད་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ལས་ གཞུང་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་ཡོདཔ་ལས་ ཡུ་རོབ་ནང་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་བརྒྱ་ཆ་བ་འགྱོ་བའི་ ཨང་རིམ་གཉིས་པ་ནང་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་ཅིག་གི་འགྱུར་བ་ཡ་མཚན་ཅན་འདི་གིས་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་ལུ་ མིང་གཞན་ “Celtic Tiger” ཟེར་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨཱ་ཡ་ལེནཊ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལུ་ ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ ༡༡ དང་གཅིག་ཁར་ ཡུ་རོ་དངུལ་ཀྲམ་ཆ་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ སྤྱི་ཟླ་ ༡ པ་ཚུན་ ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ འཐུས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༠ དེ་ཅིག་ ཀོརོ་ཨེ་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་ ཡུ་རོ་དངུལ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དཀའ་ངལ།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་ལུ་ དཀའ་ངལ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་།:

* སྡོད་ཁྱིམ།: ཁྱིམ་ཚུ་ལངམ་སྦེ་མེདཔ་ལས་ ཁང་གླ་མཐོ་དྲགས་དང་ ཁྱིམ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

* གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག།: གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལུ་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་དང་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་འདི་ཐོབ་ཚུ་ནི་དོན་ལུ་ དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ བསྒུག་སྡོད་དགོཔ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

* དཔལ་འབྱོར།: རྒྱུ་ནོར་དང་འོང་འབབ་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་མེདཔ་ལས་ ས་ཁོངས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་མང་སུ་ཡོདཔ་ཨིན།

* བརློན་གཤེར།: ཡུ་ཀེ་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ ས་མཚམས་ཀྱི་གནད་དོན་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

* གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ།: ནག་རླུང་ཐོན་སྐྱེད་མར་ཕབ་འབད་དེ་ རང་བཞིན་གྱི་བསྐྱར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ནུས་ཤུགས་མངམ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེད་པའི་དཀང་ངལ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་མངའ་སྡེའི་སྐོར།

ཌབ་ལེན་འདི་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་མ་འདྲཝ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྙིངམ་དང་གསརཔ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཊི་རི་ནི་ཊི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ (Trinity college)བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་ གུ་ནིསི་ ཨིསི་མཛོད་ཁང་ (Guinness storehouse)བཟུམ་གྱི་ དེང་སང་གི་ མཐོང་སྣང་ཚུ་ཨིན་པས། ཌབ་ལིན་འདི་ཡང་ སྙན་ཆ་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ རྩོམ་རིག་ཚུ་འབྱུང་སའི་ ས་གནས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། ཌབ་ལིན་འདི་ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་གྲོང་ཁྱེར་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། འདི་ཡང་ ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་གི་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ལས་སྣ་ལེ་ཤ་ཅིག་ དེ་ཁར་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ལོའི་མི་རྩིས་ནང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེའི་ས་ཁོངས་ནང་ མི་རློབས་ ༥༩༢,༧༡༣ ཡོདཔ་ད་ ཌབ་ལིན་གྱི་ཁྲོམ་ཟུར་ལུ་ མི་རློབས་ ༡,༢༦༣,༢༡༩ ཡོདཔ་ད་ ཌབ་ལིན་ལུ་ མི་རློབས་༡,༥༠༡,༥༠༠ ཡོདཔ་ལས་ ཨིར་ལེནཌ་གི་མཚོ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མཇུག་སྡུད།

ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་འདི་ མཚོ་གླིང་ཅིག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ གངས་རི་སྔོ་ལྗང་དང་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་མ་འདྲཝ་དེ་ལས་ མཐུན་འབྲེལ་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་ཡོད་པའི་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱབ་རྟེན།